Barbari Matejčić Specijalna nagrada European Press Prize za tekst „Ubijanje za fotografiju”

Barbara Matejčić, saradnica BIRN-a, dobila je i Specijalnu nagradu Evropske nagrade za štampu (European Press Prize) za 2026. godinu, za tekst „Ubijanje za fotografiju”, objavljen na našem portalu birn.rs.

U Lisabonu su dodeljene najprestižnije evropske novinarske nagrade, a Specijalna nagrada za 2026. godinu pripala je tekstu „Ubijanje za fotografiju” autorke Barbare Matejčić. Svake godine žiri Evropske nagrade za štampu (European Press Prize) dodeljuje Specijalnu nagradu jednom izuzetnom projektu koji prevazilazi uobičajene kategorije i discipline.

Tokom rata u Bosni 1993. godine, dvojica fotografa iz Beograda dokumentovala su egzekuciju sa izuzetno male udaljenosti. Fotografije je širom sveta distribuirala agencija Reuters, a kasnije su osvojile nagradu World Press Photo. Postale su deo vizuelnog sećanja na rat. Ipak, tokom tri decenije, uznemirujuća pitanja koja su se nalazila u samom središtu tih fotografija ostala su uglavnom neistražena.

Kako je bilo moguće zabeležiti ubistvo sa takve blizine, kroz toliko uzastopnih snimaka? Da li je prisustvo kamere uticalo na ono što se dogodilo?

Istraživanje Barbare Matejčić okreće se upravo tim pitanjima, sa izuzetnom preciznošću i hrabrošću. Oslanjajući se na gotovo trideset neposrednih izvora, kao i na sudske spise i dokumentaciju o ratnim zločinima, ona rekonstruiše kako su nastale ove fotografije, istovremeno se suočavajući sa etičkim pitanjima koja su ostala izvan kadra.

Ovaj tekst predstavlja moćno delo o ratu, fotografiji, odgovornosti i ulozi svedoka. Ne dopušta da kultna fotografija ostane odvojena od života koji je ugašen, okolnosti u kojima je nastala ili posledica načina na koji se nasilje dokumentuje i pamti.

Članovi žirija opisali su ovo istraživanje kao „fascinantnu priču koja otvara mnoga do sada neotvorena pitanja” i „fantastičan novinarski rad sa savršenom dramaturgijom”.

Tekst „Ubijanje za fotografiju” objavljen je i u hrvatskom nedeljniku Novosti. Regionalni odjek istraživanja bio je snažan. Tekst je izazvao brojne reakcije među publikom i unutar profesionalne zajednice novinara, fotografa, urednika i istraživača u Srbiji, Bosni i Hercegovini i Hrvatskoj. Ocenjen je kao jedan od najznačajnijih i najtemeljnije izvedenih istraživačkih tekstova nastalih na prostoru Balkana poslednjih godina.

Jedan od najznačajnijih konkretnih ishoda istraživanja jeste ispravka višedecenijske nepravde prema žrtvi i njenoj porodici. Nakon što je autorka kontaktirala fondaciju World Press Photo i predočila prikupljene dokaze, fondacija je izmenila originalni opis fotografije, u kojem je ubijeni Husein Krša više od trideset godina netačno bio označavan kao snajperista.

Nakon objavljivanja teksta, Nezavisno udruženje novinara Srbije pokrenulo je, uz saglasnost i na zahtev porodice Huseina Krše, postupak pred fondacijom World Press Photo za oduzimanje nagrade fotografu. Taj postupak je i dalje u toku.

U maju 2026. godine tekst je nagrađen i prestižnom nagradom „Dejan Anastasijević”, za najbolju istraživačku priču objavljenu u Srbiji tokom prethodne godine.